Sporen van de Tempelieren in Nederland - http://www.tempelieren.nl - © Ben Brus 2003-2012
Besoyen
In Besoyen bij Waalwijk treft men de Tempelierstraat.aan. Deze straat werd in 1965 aangelegd op de plaats waar ooit gebouwen stonden, die volgens de traditie aan de Tempelorde hadden toebehoord. Ze werden “De Tempeliershuizen”genoemd. Deze traditie was wijd verbreid, maar wordt op het ogenblik als “invented tradition” sterk in twijfel getrokken.
Schutjes ( pg 259 ) schrijft: “De overlevering zegt, dat drie huizen te Besoijen, die door haar sterke muren van oude dagteekening schijnen, aan de Tempeliers hebben behoord.”
Schoengen ( pg.11.) vermeldt onder Besoijen: “Tempeliers ?”. Hij verwijst daarbij naar Schutjes. Uit het vraagteken spreekt zijn twijfel.
De Encyclopedie van Noord-Brabant ( pg.158 ) schrijft: “De Tempeliers bezaten huizen in Heusden en Besoyen.”
Goudriaan neemt de Tempelieren te Besoyen op in zijn eliminatielijst en verwijst daarbij naar Zierikzee. Dit houdt in, dat hij het verhaal over de aanwezigheid van de Tempelridders in Besoyen als een legende beschouwt.
Een vermelding van een Tempelierenvestiging te Besoyen in middeleeuwse documenten is niet bekend. De eerste vermelding van Besoyen zelf stamt overigens van het einde van de dertiende eeuw.
De oorspronkelijk drie gebouwen waren in 1850 nog aanwezig Het waren grote bouwsels met opallend zware muren. In elk woonden vier of vijf gezinnen. Verhalen deden de ronde over een onderaardse gang, die de huizen onderling verbond. Twee van de huizen werden door brand vrerwoest. Op de fundamenten en kelders van het derde werd in 1883 een synagoge gebouwd. Toen deze na de tweede wereldoorlog in onbruik en in verval raakte, werd zij in 1965 afgebroken. De fundamenten werden verwijderd. Er werd plaats gemaakt voor een straat, die de “Tempelierstraat” werd genoemd.
De Synagoge te Besoyen in 1964
Foto ontleend aan site van de Heemkundekring De Erstelinghe
Of een eventuele vestiging van de Tempelorde in Besoyen een rol als steunpunt in het langeafstandsverkeer kan hebben gespeeld, valt niet met zekerheid te zeggen. Waarschijnlijk volgde de hoofdstroom van de Maas in de dertiende eeuw nog een traject naar Geertruidenberg, daar waar nu “Het Oude Maasje” is te vinden. Dit traject komt min of meer overeen met de loop van de later gegraven Bergse Maas. Besoyen lag dan in der tijd aan de Maas. Mogelijk liep hier in de middeleeuwen langs de Maas een weg, die deel uitmaakte van een route van Noord-Frankrijk en Vlaanderen naar Utrecht. Aan deze weg lag in het Noord-Brabantse Alphen de kommanderij Ter Brake en in en om de Bommelerwaard een aantal andere mogelijke vestigingen van de Tempelorde. ( Zie verder De Bommelerwaard.)
Samenvatting: een oude traditie gekoppeld aan betrouwbare berichten over solide oude fundamenten en de verkeerstechnische situering rechtvaardigen een vermoeden, dat in Besoyen een steunpunt van de Tempelorde gevestigd was.
Literatuur
Goudriaan,K. Kloosterkaart. http://www2.let.vu.nl/oz/kloosterlijst
Diverse auteurs Encyclopedie van Noord-Brabant. Baarn, 1985 – 1986.
Schoengen, M. Monasticon Batavum. Deel II. Amsterdam, 1941.
Schutjes, L.H.C. Geschiedenis van het Bisdom ’s Hertogenbosch. 3de deel. St Michielsgestel, 1872.
Heemkunde Kring: “De Erstelinghe” Waalwijk. http://www.erstelinghe.nl